چگونه در زمان جنگ از کودک مبتلا به اوتیسم حمایت کنیم؟

سواد زندگی؛ تربیت فرزندان؛مریم طرزی– وقتی صدای مهیب موشک و پهباد و بمب بلند می‌شود، قلب هر پدری و مادری فرو می‌ریزد. اما برای والدینی که فرزندی مبتلا به اوتیسم دارند، این هراس مضاعف است. جهانی که برای کودکان عادی پر از ناآشنایی است، در زمان جنگ به کابوسی غیرقابل‌تحمل تبدیل می‌شود.

تصور کنید کودکی که به نظم و پیش‌بینی‌پذیری هر چیز نیاز دارد، ناگهان با صداهای مهیب، جابه‌جایی‌های اجباری و اضطراب فراگیر اطرافیان روبرو شود. اینجاست که حساسیت‌های اوتیسم، نه یک مانع، بلکه چراغی برای هدایت ماست.

این مقاله نه یک هشدار، بلکه نقشه‌ای راهنما است. نقشه‌ای که به شما نشان می‌دهد چگونه با دانش، همدلی و چند راهکار ساده، حتی در دلِ پرتلاطم‌ترین طوفان‌ها، ساحل امنی برای فرزند عزیزتان بسازید. بیایید با هم بیاموزیم چگونه حمایت خود را در شرایط جنگ، برای کودکان مبتلا به اوتیسم، عمیق‌تر و مؤثرتر کنیم.

حمایت از کودکان مبتلا به اوتیسم در زمان جنگ

 اوتیسم چیست؟

اوتیسم یا اختلال طیف اوتیسم (ASD) نوعی تفاوت رشدی است که بر ارتباط اجتماعی، تعامل، و درک محیط تأثیر می‌گذارد.

کودکان مبتلا به اوتیسم معمولاً به محرک‌های بیرونی مانند صداهای بلند یا تغییر ناگهانی مکان حساس هستند.

در شرایط بحرانی، مانند حملات یا جابه‌جایی به پناهگاه، لازم است والدین به نیازهای حسی این کودکان توجه بیشتری داشته باشند.

به‌عنوان مثال، استفاده از هدفون برای کاهش صدای انفجار یا همراه داشتن پتوی نرم می‌تواند احساس امنیت و آرامش ایجاد کند.

 چگونه با کودک مبتلا به اوتیسم در جنگ صحبت کنیم؟

در دلِ هیاهوی جنگ و بمباران، وقتی صداهای مهیب، دنیای امنِ کودک مبتلا به اوتیسم را فرو می‌ریزد، حفظ آرامش او اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند.
اولین گام، اطمینان دادن به او با صدایی آرام و حامی است. با استفاده از نامش و عبارات کوتاه و دلگرم‌کننده، به او بفهمانید که در کنارش هستید و تلاش می‌کنید تا حد امکان، محیط را امن نگه دارید.

به خاطر داشته باشید که در چنین شرایط بحرانی، هدف اصلی، کاهش اضطراب اوست. اگر کودک به لمس فیزیکی یا در آغوش گرفته شدن واکنش مثبت نشان می‌دهد، از آن دریغ نکنید.

گاهی یک پتو یا مکانی که صداها را کمتر منتقل می‌کند، می‌تواند پناهگاه امنی باشد. مهم‌تر از همه، صبر و تداوم در ابراز عشق و حمایت، حتی در دلِ ترس و ناامنی جنگ، می‌تواند معجزه کند.

بهترین راه، خطاب کردن کودک با نام خود اوست؛ همان‌طور که هر کودک دیگری را صدا می‌زنیم.

اگر نیاز به اشاره به تشخیص پزشکی باشد، بهتر است با احترام بگوییم: «این لیلی است، و او اوتیسم دارد.»

نه اینکه «کودک اوتیسمی» یا «بیمار» خطاب شود.

اصل مهم ارتباط با این کودکان این است که انسان بودن آنها را ببینیم، نه فقط ویژگی تشخیصی‌شان.

اگر کودک در ابتدا پاسخ محبت شما را نداد، طبیعی است.

برقراری ارتباط گاه چند دقیقه، گاه چند ساعت یا حتی چند روز طول می‌کشد؛ اما با صبر و تداوم، پیوند انسانی شکل می‌گیرد.

کودکان با اوتیسم اغلب به‌دنبال ارتباط هستند، حتی اگر در ظاهر بی‌تفاوت به نظر برسند.

درک کودکان اوتیسم از جنگ

واکنش کودکان اوتیسم به جنگ بسته به سطح درک و زبان ارتباطی‌شان متفاوت است.

اگر کودک بتواند توضیحی از موقعیت دریافت کند، ممکن است نسبت به صداهای انفجار، فریاد یا رفت‌وآمد زیاد اطرافیان واکنش شدید نشان دهد.

در چنین موقعیتی، آرامش والدین و توضیح سادهٔ موقعیت اهمیت زیادی دارد، مثلاً:

«الان باید به جای امن‌تری برویم تا در امان باشیم.»

کودکان اوتیسم ترجیح می‌دهند بدانند چه اتفاقی می‌افتد؛ ناگهانی بودن، بیش از خود جنگ، برایشان اضطراب‌زاست.

 آیا کودکان اوتیسم نگرانی بزرگسالان را حس می‌کنند؟

بله، به‌ویژه در دوران بحران.

این کودکان بسیار مستعد درک تنش‌های عاطفی اطرافیان هستند.

اضطراب، ترس یا عصبانیت والدین به سرعت در آنها منعکس می‌شود و می‌تواند به شکل گریه، پرخاشگری یا به‌هم‌ریختگی رفتاری بروز کند.

به همین دلیل ضروری است که والدین تا حد ممکن آرامش خود را حفظ کنند و با زبان بدن، لمس آرام و صدای ملایم حس امنیت منتقل نمایند.

 اگر کودک در منطقه جنگی بماند، چه می‌شود؟

در چنین حالتی، فشار روانی می‌تواند باعث پس‌رفت رشدی (Regression) شود؛ یعنی کودک مهارت‌هایی را که پیش‌تر آموخته بود از دست دهد.

ممکن است حرف زدن، کنترل هیجانات یا حتی مهارت‌های سادهٔ خودیاری برای مدتی ناپدید شوند.

به همین دلیل، توصیه می‌شود خارج کردن کودک از مناطق درگیر جنگ، در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام شود.

 چگونه جابه‌جایی و ترک خانه را برای کودک آسان‌تر کنیم؟

تغییر مکان زندگی، به‌ویژه برای کودکی که به ثبات محیط عادت دارد، بسیار دشوار است.

برای کاهش استرس، این نکات می‌تواند مفید باشد:

جابه‌جایی را به شکل سفر یا ماجراجویی مثبت توصیف کنید.
از قبل با تصاویر و عکس‌ها مقصد را نشان دهید.
اشیایی آشنا مانند اسباب‌بازی یا پتوی معمولی را همراه ببرید تا پیوستگی حسی حفظ شود.
از جملات کوتاه، قابل‌فهم و تکرارشونده استفاده کنید تا کودک بتواند شرایط را پیش‌بینی کند.
اگر کودک شما معمولاً در خانه و فضای بسته زندگی کرده، آماده‌سازی ذهنی بیشتر نیاز خواهد داشت تا دچار شوک محیطی نشود.

 جمع‌بندی

در جنگ یا بحران، کودک مبتلا به اوتیسم بیش از هر زمان دیگر به ثبات، آرامش و پیش‌بینی‌پذیری نیاز دارد.

والدین باید نقش محافظ ایمن را ایفا کنند — نه تنها از نظر فیزیکی، بلکه از نظر هیجانی و حسی.

با همدلی، آگاهی و رعایت چند اصل ساده می‌توان کمک کرد کودکان مبتلا به اوتیسم در سخت‌ترین لحظه‌ها، احساس امنیت و ارزشمندی خود را حفظ کنند.

کانال تلگرامی سواد زندگی: savadzendegi@